Verstandelijke handicap

Met dit document willen we een aanzet geven om de effectieve tewerkstelling van personen met een verstandelijke handicap te optimaliseren. Vergeet echter niet dat aanpassingen of afspraken steeds geval per geval moeten bekeken worden, rekening houdend met de individuele noden en beperkingen van elke werknemer.

INHOUD

1 Wat zijn intellectuele of cognitieve stoornissen?

2 Hoeveel personen hebben een verstandelijke handicap?

3 Wat zijn de oorzaken van een verstandelijke handicap?

4 Hoe wordt een verstandelijke handicap behandeld?

5 Mogelijke aanpassingen en oplossingen

6 Bijzondere tewerkstellingsondersteunende maatregelen VDAB: BTOM

7 Situaties en oplossingen

1 Wat zijn intellectuele of cognitieve stoornissen?

De mate waarin een persoon een intellectuele of cognitieve stoornis heeft wordt bepaald door het intelligentiequotiënt (IQ) en de soort en hoeveelheid ondersteuning die iemand nodig heeft. Intellectuele of cognitieve stoornissen worden gekenmerkt door een lager dan gemiddeld IQ en door beperkingen in vaardigheden zoals communicatie, zelfredzaamheid, gepaste sociale omgang en het kunnen aansluiten op school en in een werkomgeving. “Intellectuele of cognitieve beperkingen” worden ook verstandelijke beperkingen of verstandelijke handicap genoemd.

Hoe zit het nu met die IQ’s en verstandelijke beperkingen?
Men spreekt van:

•          zwakbegaafd:                                      IQ van 70/75 tot 85/90;

•          lichte verstandelijke handicap:              IQ van 50/55 tot 70;

•          matige verstandelijke handicap:            IQ van 35/40 tot 50/55;

•          ernstige verstandelijke handicap:          IQ van 20/25 tot 35/40;

•          diepe verstandelijke handicap:              IQ lager dan 20/25.

Een verstandelijke beperking is altijd aangeboren of verworven vóór de leeftijd van 18 jaar. Als iemand met een gemiddeld IQ door een niet-aangeboren hersenletsel (bijvoorbeeld na een verkeersongeluk of door alcohol- of middelenmisbruik) beperkt is geworden op vlak van intellectueel vermogen en na testing een IQ haalt van 60, dan functioneert deze persoon op het niveau van iemand met een licht verstandelijke handicap, maar dan heeft die persoon geen licht verstandelijke handicap. Het gaat dan om een niet-aangeboren hersenletsel.

2 Hoeveel personen hebben een verstandelijke handicap?

Exacte cijfers voor Vlaanderen hebben we niet gevonden maar een Amerikaans onderzoek uit 2004 zegt dat naar schatting 2,5 miljoen mensen in de Verenigde Staten een verstandelijke handicap hebben. Dat is ongeveer 1% van de Amerikaanse bevolking. Een onderzoek in Nederland spreekt van 0,7% personen met een verstandelijke handicap op de totale bevolking van Nederland.

3 Wat zijn de oorzaken van een verstandelijke handicap?

Een verstandelijke handicap kan op elk moment optreden voor de leeftijd van 18 jaar. De handicap kan worden veroorzaakt door verwonding, ziekte of een afwijking in de hersenen. Enkele bekende oorzaken van een verstandelijke handicap zijn het syndroom van Down, het foetaal alcohol syndroom en het fragiele X syndroom. Deze drie syndromen vinden hun oorsprong allemaal vóór de geboorte. Oorzaken na de geboorte kunnen zijn: een ernstig schedelletsel na bijvoorbeeld een val, een beroerte of een infectie zoals meningitis.

4 Hoe wordt een verstandelijke handicap behandeld?

Een verstandelijke beperking kan men niet omkeren. Er bestaat geen medicatie voor. Afhankelijk van de ernst van de verstandelijke handicap (en eventuele bijkomende handicaps), is het belangrijk dat er een multidisciplinaire ondersteuning voor de persoon wordt opgestart. Hierin kunnen o.a. de huisarts, een thuisbegeleider, een maatschappelijk assistent, een psycholoog, een logopedist,….betrokken worden. De intensiteit van de ondersteuning verschilt van persoon tot persoon, van kind tot volwassene,… Veel mensen met een licht verstandelijke handicap hebben geen ondersteuning nodig.

5 Mogelijke aanpassingen en oplossingen

Mensen met een verstandelijke handicap kunnen sommige van de beperkingen hieronder besproken ervaren, maar zelden komen ze allemaal voor. Ook de mate waarin een beperking voorkomt verschilt van individu tot individu. Wees ervan bewust dat heel wat mensen met een verstandelijke handicap geen of slechts minimale specifieke aanpassingen nodig zullen hebben om hun werk goed uit te voeren.

De aangehaalde aanpassingen zijn ook slechts een greep uit de mogelijkheden. Tal van andere oplossingen zijn zeker mogelijk.

CHECKLIST:

1  Welke beperkingen ervaart  de werknemer met een verstandelijke handicap zelf?

2  Welke invloed hebben deze beperkingen op de prestaties van de werknemer?

3  Welke specifieke taken binnen de functie zijn als gevolg van deze beperkingen moeilijk?

4  Welke oplossingen zijn beschikbaar om deze problemen te verminderen of weg te werken?  Zijn alle mogelijke pistes onderzocht om oplossingen te vinden?

5  Kan de werknemer zelf informatie verstrekken over mogelijke oplossingen?

6  Eenmaal er oplossingen gevonden zijn, worden deze dan op geregelde tijd geëvalueerd op hun effectiviteit? Kan er voorbereidend overleg zijn om te bepalen welke oplossingen mogelijk zijn?

Lezen

Afhankelijk van de cognitieve vaardigheden, kunnen mensen met een verstandelijke handicap niet of minder goed in staat zijn om informatie te lezen. Mogelijke oplossingen zijn:

•    Geef foto’s, symbolen of schema’s

•    Lees de schriftelijke informatie voor

•    Zet schriftelijke informatie op geluidsband

Schrijven

Afhankelijk van de cognitieve vaardigheden, kunnen mensen met een verstandelijke handicap niet of minder goed in staat zijn te schrijven, spellen, schriftelijk te communiceren, documenten in te vullen,….

Mogelijke oplossingen zijn:

•    Geef sjablonen

•    Communiceer verbaal in plaats van schriftelijk

•    Schrijf in Latijnse hoofdletters, dit is duidelijker

•    Maak gebruik van korte zinnen

•    Zorg voor voldoende invulruimte op formulieren

•    Gebruik spellingscontrole op de computer

•    Ondersteun geschreven uitleg door afbeeldingen

Geheugen

Mensen met verstandelijke beperkingen kunnen problemen hebben met het geheugen als gevolg van auditieve verwerkingsproblemen, cognitieve tekorten om informatie te onthouden,…

•    Geef checklists

•    Zet informatie op papier, ondersteund door afbeeldingen, pictogrammen,…

•    Herhaal de opdracht meermaals

•    Werk met reminders

Rekenen

Afhankelijk van de cognitieve vaardigheden, kunnen mensen met een verstandelijke handicap problemen hebben met optellen, aftrekken, delen, vermenigvuldigen, wegen, procenten berekenen,…

•    laat het gebruik van een rekenmachine toe (grote toetsen, groot scherm)

•    Zorg voor een pratende weegschaal of meetlint

•    Gebruik maatbekers met “tot hier vullen” signalisatie

•    Zorg voor lijsten met veel gebruikte berekeningen en oplossingen

Organisatie

Mensen met verstandelijke beperkingen kunnen problemen hebben met het organiseren van hun werkplek en met het uitvoeren van complexe taken.

•    Vermijd rommel op de werkvloer

•    Werk met kleurencodes om voorwerpen te labelen

•    Werk met A, B, C,….om voorwerpen te labelen

•    Werk met 1, 2, 3,…om voorwerpen te labelen

•    Gebruik symbolen in plaats van woorden

•    Verdeel complexe taken in meerdere kleine taken

•    Probeer alles op zijn plaats te laten staan (niet te veel veranderen)

Time Management

Een persoon met een verstandelijke handicap kan moeilijkheden hebben met het beheren van zijn/haar tijd.  Zo kunnen problemen ontstaan met het organiseren, het onderscheid kunnen maken tussen prioritaire en minder belangrijke taken, het halen van deadlines, voldoen aan de verwachte productiviteitsnormen, het efficiënt werken,….

•    Geef verbale herinneringen

•    Geef schriftelijke en/of symbolische herinneringen

•    Gebruik een alarm of een pieper ter herinnering

•    Schik materialen in volgorde van gebruik

•    Vermijd geïsoleerde werkplekken

•    Sta ondersteuning van een externe jobcoach toe

•    Sta (bijkomende) opleiding op de werkvloer toe

•    Maak “to do”-lijsten en controleer of de taken voltooid zijn

•    Gebruik kalenders met symbolen om de werknemer te herinneren aan vergaderingen, deadlines, komende taken,…

•    Splits grote opdrachten in kleinere taken en doelstellingen

•    Herinner de werknemer verbaal aan belangrijke taken, vergaderingen en deadlines

Emotionele ondersteuning

•    Geef positieve feedback

•    Gebruik visuele prestatiegrafieken

•    Stel een peter of meter aan op de werkvloer

•    Sta ondersteuning van een externe jobcoach toe

Sociale vaardigheden

Personen met een verstandelijke handicap kunnen moeilijkheden hebben met passende sociale vaardigheden op het werk.  Dit kan het gevolg zijn van onderontwikkelde sociale vaardigheden, gebrek aan ervaring op een werkvloer, verlegenheid, een laag zelfbeeld,….. Zo kunnen er problemen ontstaan met het  zich houden aan normen en regels, omgaan met autoriteit, gepast omgaan met collega’s of klanten,…..

Gedrag op de werkvloer

•    Maak duidelijke afspraken van wat kan en niet kan, om ongepast gedrag te voorkomen

•    Geef concrete voorbeelden om ongepast gedrag uit te leggen

•    Geef concrete voorbeelden om te benadrukken dat ongepast gedrag niet kan en dat er sancties aan gebonden zijn

•    Werk met toezichthouders, peters, meters,…

•    Pak ongepast gedrag dadelijk aan, laat geen tijd tussen ongepast gedrag en reactie

•    Indien nodig, zorg voor dag-tot-dag begeleiding en een dagelijkse evaluatie

•    Leg de nadruk op positieve feedback

•    Zorg voor heldere verwachtingen en wat de gevolgen zijn van het niet voldoen aan deze verwachtingen

•    Spreek van persoon tot persoon met de werknemer

•    Laat een externe jobcoach toe en hou deze op de hoogte

Omgaan met collega’s

•    Zorg voor informatie en bewustwording rond handicap bij de collega’s

•    Werk met peter- en meterschap

•    Laat een externe jobcoach toe en hou deze op de hoogte

6 Bijzondere tewerkstellingsondersteunende maatregelen VDAB: BTOM

Ja, een verstandelijke handicap is een handicap en kan het functioneren van een persoon beperken. De ernst van de beperkingen hangt af van de graad van de verstandelijke handicap en de hoeveelheid ondersteuning/behandeling op vlak van zelfredzaamheid tijdens de kinderjaren.  Personen met een verstandelijke handicap (dus MAXIMUM een totaal IQ van 70 hebben) komen automatisch in aanmerking voor ondersteuningsmaatregelen. Voorwaarde is wel dat de verstandelijke handicap gediagnosticeerd is door een psycholoog én al bestond vóór
de leeftijd van 18 jaar.

Men komt dadelijk in aanmerking voor de VOP als één van de volgende diagnoses wordt gesteld:
lichte verstandelijke handicap: IQ van 50/55 tot 70; (codes: 70 en 7001)
matige verstandelijke handicap: IQ van 35/40 tot 50/55; (code F71)
ernstige verstandelijke handicap:  IQ van 20/25 tot 35/40; (code: F72)

Voor personen met een matige en ernstige verstandelijke handicap is het mogelijk om dadelijk een VERHOOGDE VOP aan te vragen (codes: F71 en F72).

Men komt dadelijk in aanmerking voor een tewerkstelling in een beschutte werkplaats als één van de volgende diagnoses wordt gesteld:
matige verstandelijke handicap: IQ van 35/40 tot 50/55; (code F71)
ernstige verstandelijke handicap: IQ van 20/25 tot 35/40; (code: F72)
Personen met een verstandelijke handicap hebben ook recht op tewerkstelling in beschutte werkplaats indien ze een inkomensvervangende tegemoetkoming hebben.

7 Situaties en oplossingen

Een productiearbeider met een verstandelijke handicap had geheugenproblemen. Zijn taak bestond uit het vullen van een geschenkenpakket. Hij kon de volgorde van de voorwerpen die in het pakket moesten gelegd worden niet onthouden. De dozen waarin de verschillende voorwerpen lagen kregen kleurenlabels opgeplakt. Rood = eerst het pakket, groen = tweede in het pakket, geel = derde in het pakket,…..

Een supermarkt had een winkelbediende met een verstandelijke handicap in dienst die de rekken moest aanvullen. Elke werknemer in de winkel moest in een winkeluniform werken. De werknemer met een verstandelijke handicap vergat dit steeds. De werkgever liet op het kleedkastje van de werknemer een grote foto van een winkelbediende in uniform hangen. Op deze manier vergat de werknemer zijn uniform niet aan te doen.

logo steunpunt hoge resolutie

3 Reacties to “Verstandelijke handicap”

  1. Vera december 18, 2014 bij 1:26 pm #

    Beste,
    Zit in regio Berlaar en ben op zoek naar iemand die bij ons zou willen werken. Het werk bestaat voornamelijk uit afvullen: Er komen poeders binnen in een bigbag van 1000 kg en dat moet worden afgevuld in zakjes en emmers van 1 en 5 kg. Hetzelfde geldt voor vloeistoffen: deze komen binnen in vaten van 200 kg en moeten worden afgevuld in flesjes van 1/4 l tot 5 liter. Simpel werk, goed betaald. Klein team: we zijn momenteel met 4 personen.
    Mocht u nog vragen hebben, bel of mail gerust.
    Mvg,
    Vera

    • www.qsdqsdqsdqsd.com januari 14, 2017 bij 10:42 am #

      Ik hoop dat u een goede persoon gevonden heeft.
      maar in mijn ervaring ben ik vrijwel zeker dat zelfs iemand,
      met een lichte verstandelijke beperking hier problemen zullen optreden.
      ten eerste de verschillende hoeveelheden in kilogram en 1/4.
      een persoon met een lichte verstandelijke handicap zal vaak,
      een zeer slecht inschattingsvermogen hebben en teveel of te weinig,
      vloeistof in deze zakjes of emmers doen. ten tweede ik veronderstel
      dat dit op zelfstandige basis is en ookal zou deze persoon VOP premies en dergelijke krijgen dat speelt alleen in het voordeel van de werkgever. ik hoop niet dat u zomaar een “goedkope” werk kracht zoekt. want vergeet niet dat het tempo op een zeer lager niveau ligt.
      en deze premies zijn er om zogezegd de werk druk voor deze personen te verlagen , maar in de praktijk zie ik vaak dat er gewoon misbruik word gemaakt van deze personen omdat ze goedkoper zijn. u mag niet evenveel verlangen van deze personen als een gewone werknemer.
      en zodra de werkgever merkt dat het niet meer haalbaar is of de prestaties dalen worden deze personen zonder pardon op straat gegooit. ik hoop dat u iemand zoekt in het belang om deze persoon te helpen en niet zoals de zoveelste baas van deze personen gaat profiteren. ik vond gewoon dat ik dit moest melden want veel van deze personen word als lui aangezien omdat ze de ernst van de problematiek zwaar onderschatten en gewoon niet begrijpen.
      want wat voor u “simpel werk is” kan voor de meerderheid van mensen
      met een handicap mentaal zeer zwaar zijn en er aan onder gaan.

  2. Evelien maart 3, 2017 bij 10:47 am #

    Ik denk dat een multidisciplinaire aanpak en ondersteuning van vitaal belang is. Als alle expertises, begeleider, psycholoog, logopedie voor verstandelijk gehandicapten samenwerken dan maakt dat een groot verschil.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: