Slechthorend

Een werknemer die slechthorend is: “Alle kennis berust op waarneming” Plato

Naar verluidt heeft 1,3 miljoen Belgen in meer of mindere mate last van een verminderd gehoorvermogen. In veel gevallen is het gehoorvermogen zodanig achteruitgegaan dat er problemen ontstaan bij het volgen van gesprekken.

In dit dossier krijg je uitleg over de mogelijkheden en beperkingen van een werknemer die slechthorend is. Wanneer spreekt men van slechthorendheid en wat zijn de invloeden ervan op het dagdagelijks functioneren van een werknemer? Zowel de invloed op het uitvoeren van werkzaamheden als de invloed op het werkmilieu worden onder de loep genomen.
In het dossier vindt u eveneens een korte checklist en heel wat tips om de communicatie met slechthorenden te optimaliseren.

INHOUD

1 Wat verstaat men onder ‘slechthoren’?   

11 Oorzaken van slechthorendheid   

12 Behandeling   

13 Problemen met taal  

2 Slechthorendheid en de betekenis ervan voor het uitvoeren van werkzaamheden   

21 Persoonlijk functioneren  

22 Sociaal Functioneren 

23 Communiceren   

24 Uitvoeren van werkzaamheden 

25 Werken op bepaalde tijden   

26 Mobiliteit   

27 Consequenties van slechthorendheid voor de werkomgeving   

3 Aandachtpunten – checklist voor werkgevers  

1 Wat verstaat men onder ‘slechthoren’?   

Bij slechthorendheid is er sprake van een verminderd gehoorvermogen. Het is nog wel mogelijk om spraak of andere geluidsindrukken -eventueel met hoortoestellen- via het gehoor waar te nemen.
Stel een werkgever wil een brandoefening houden. In de procedure staat dat bij brand een sirene afgaat. De zwaarder slechthorende zal dit signaal niet ontvangen, zeker niet als de sirene op een relatief verre plaats afgaat. De werknemer ziet collega’s opspringen, zich verzamelen naar een centraal punt en begrijpt niet wat er gebeurt. In dit geval ziet hij nog collega’s, maar wat als hij alleen achter een machine staat of alleen achter een bureau zit?

11 Oorzaken van slechthorendheid

Slechthorendheid kan verschillende oorzaken hebben. Zo kunnen we door lawaai slechthorend worden of van bepaalde medicijnen. Met het toenemen van de leeftijd gaat het gehoorvermogen sowieso geleidelijk aan achteruit.

Slechthorendheid kan zich echter ook op jongere leeftijd voordoen en zelfs bij hele jonge kinderen of bij pasgeborenen. Tenslotte kan bij slechthorendheid ook erfelijkheid een rol spelen.

Meestal ontstaat slechthorendheid geleidelijk aan, waardoor de persoon in kwestie er zelf in het begin maar weinig van merkt. Doordat de zachte geluiden in de omgeving geleidelijk aan zachter en zachter worden, valt het vervagen ervan niet of nauwelijks op. Totdat ook de zachte medeklinkers, zoals de m, b, n, m, niet meer goed hoorbaar zijn.

Vaak zijn het dan gezinsleden of collega’s die het eerst in de gaten hebben dat er iets mis is met het gehoor. Vaker en vaker moeten ze herhalen wat ze zojuist hebben gezegd of zij storen zich aan de tv of radio die telkens een stapje harder wordt gezet.

12 Behandeling

Het dragen van een hoortoestel kan deze problemen voor een groot deel oplossen.
Een hoortoestel is echter geen apparaat, waardoor een slechthorende weer normaal hoort. Het zal een groot deel van de problemen oplossen maar een slechthorende zal nooit datgene horen wat een persoon zonder hoorproblemen hoort.

Een hoortoestel versterkt alle geluiden, dus ook de bijgeluiden ondanks de toenemende kwaliteit van de beschikbare apparatuur.

Sommige slechthorenden horen bepaalde frequenties zoals bijvoorbeeld hoge of lage tonen niet. Indien het signaal juist overwegend die toonhoogte heeft helpt versterking niet. Want als je een toonhoogte NIET hoort, dan hoor je ze ook niet als ze luider is.

13 Problemen met taal

Veel mensen die slechthorend zijn, hebben veel moeite met taal. Dit is belangrijk om te weten. U zou immers kunnen denken:hij is toch alleen slechthorend, er mankeert toch niets aan zijn intelligentie?

Dit is vaak helemaal waar. De moeite met taal komt echter voort uit het simpele gegeven dat men veel minder dan horenden met gesproken taal omgaat. Er is dus sprake van een geringere ontwikkeling in de woordenschat van mensen die slechthorend zijn. Eenvoudig schriftelijk taalgebruik is dus erg belangrijk.

2 Slechthorendheid en de betekenis ervan voor het uitvoeren van werkzaamheden  

De slechthorendheid heeft gevolgen voor de uitvoering van werkzaamheden. Hiernavolgend is een indeling gemaakt in activiteiten die behoren tot de normale werksituatie.

• Persoonlijk functioneren
• Sociaal Functioneren
• Communiceren
• Uitvoeren van werkzaamheden
• Werken op bepaalde tijden
• Mobiliteit

Bij iedere activiteit geven we kort een aantal onderdelen die binnen deze activiteit vallen. Vervolgens geven we aan of deze onderdelen van de werksituatie voor een werknemer die slechthorend is, relevant zijn in relatie tot de gevolgen van de beperking voor de werksituatie.

21 Persoonlijk functioneren

Het persoonlijk functioneren heeft in relatie tot de werksituatie voornamelijk betrekking op de volgende aspecten:

• Concentratie en aandacht
• Herinneren
• Inzicht
• Tempo
• Zelfstandigheid en zelfredzaamheid

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

Slechthorendheid heeft geen enkele invloed op aspecten als concentratie, aandacht, herinneren en inzicht. Afhankelijk van de inhoud van het werk kan het tempo en de taakuitvoering relevant zijn voor de slechthorende werknemer. Wanneer veel overleg moet worden gevoerd of wanneer veel stukken moeten worden gelezen, kan dit problemen opleveren voor de werknemer. Deze activiteiten zullen meer tijd in beslag nemen dan bij de gemiddelde horende werknemer. Hoeveel, hangt deels ook af van de ontwikkelde vaardigheden van de werknemer.

Qua zelfstandigheid en zelfredzaamheid is er niets relevants in relatie tot werk en de gevolgen van de slechthorendheid van de werknemer.

22 Sociaal Functioneren

Het sociaal functioneren heeft in relatie tot de werksituatie betrekking op de volgende aspecten:

• Omgaan met collega’s en leidinggevenden
• Omgaan met klanten
• Sociale omgang tijdens of rondom het werk (bijvoorbeeld bedrijfsuitstapjes)

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

In de sociale omgang met collega’s speelt de slechthorendheid van de werknemer in principe geen rol. Toch kan het hebben van een dergelijke beperking ergernis opwekken bij collega’s. Er kunnen collega’s zijn die weinig begrip hebben voor de werknemer. Ze reageren misschien soms ongeduldig of geïrriteerd. Hen daarop aanspreken is de enige goede aanpak.

Als een slechthorende werknemer bij een externe cliënt op bezoek gaat, kan dat zonder problemen. Een werkgever kan overwegen om de klant van tevoren op de hoogte te stellen. Daarbij moet aangegeven worden dat hij bezoek krijgt van een collega die slechthorend is. In vele gevallen kan de slechthorende dit ook zelf communiceren via bijvoorbeeld email. Het wordt namelijk vaak als confronterend ervaren als iemand onverwacht contact heeft met een persoon met beperkingen.

Daarnaast kan het zijn dat een slechthorende werknemer onverwacht bezoek krijgt op zijn werk. Dat kan doorgaans zonder problemen. De werknemer kan dat uitstekend regelen maar een lijstje met tips voor externe bezoekers is wellicht handig.

Een ander belangrijk punt betreft de sociale uitstapjes die worden gemaakt, bijvoorbeeld een cafebezoekje ná het werk, het jaarlijkse uitje of een andere bedrijfsactiviteit. Diegene die dit soort sociale gelegenheden organiseert, moet er zich altijd van bewust zijn dat de locatie die wordt bezocht ook prettig is voor de werknemer die slechthorend is. Met name het bezoek aan drukke cafés is vanwege de zeer sterk aanwezige achtergrondgeluiden niet aan te bevelen.

Enkele tips:

• Indien collega’s onderling iets willen afspreken, roep dan niet naar elkaar maar laat de slechthorende werknemer dit weten door een handgebaar of door een tik op de schouder

• Roepen naar iemand die slechthorend is, heeft weinig zin. Geef liever door middel van een handgebaar te kennen dat u contact zoekt met een slechthorende collega.

• Bij onderling overleg is het aan te bevelen, dat u recht tegenover een slechthorende collega zit, zodat de slechthorende behalve de spraak, uw lippen kan volgen. Het geluid verspreidt zich dan ook beter naar de persoon toe.

23 Communiceren

Het communiceren in brede zin heeft in relatie tot de werksituatie betrekking op de volgende aspecten:

• Zien, horen en spreken
• Lezen en schrijven
• Samenwerken met collega’s aan werktaken
• Overleg voeren met één collega of in groepsverband
• Deelnemen aan bijeenkomsten

Ook het begrijpen van boodschappen en symbolen en het begrijpen en toepassen van gebruiksaanwijzingen en werkaanduidingen valt hieronder, dit zijn ook vormen van communicatie.

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

Afhankelijk van de mate van slechthorendheid zal de werknemer meer of minder moeite hebben met spreken. Het is dus niet vanzelfsprekend dat hij via de spraak communiceert. Indien de werknemer moeite heeft met praten, dan zal hij zich schriftelijk willen uitdrukken. Er is een groot arsenaal aan mogelijkheden voor een slechthorende werknemer om zich schriftelijk uit te drukken. Via pen en papier, via de computer, door middel van email, via de mobiele telefoon, SMS of via een communicator, een speciaal hiervoor ontwikkeld hulpmiddel.

Ook het lezen vormt een relevant punt. Mensen die slechthorend zijn, hebben vaak een eenvoudig taalgebruik. Als gevolg van hun auditieve beperking wordt de woordenschat bij slechthorende mensen niet automatisch aangevuld zoals dat bij horenden plaatsvindt. Hierdoor kan het lezen eventueel moeilijkheden opleveren.

Het gebruik van eenvoudige zinnen zonder moeilijke woorden is aan te bevelen. Beeldspraken dienen ook te worden vermeden, deze worden vaak letterlijk opgevat. De slechthorende werknemer kan, in samenwerking met collega’s en de werkgever zich wel verdiepen in de “bedrijfstaal”. Het specifiek vakinhoudelijk taalgebruik heeft de werknemer in de opleiding al geleerd. In de samenwerking met collega’s in werktaken speelt zowel het spreken en het horen een relevante rol.
We geven een aantal tips over hoe te overleggen met collega’s en waar rekening mee te houden.

Er zijn een aantal vuistregels die altijd in acht dienen te worden genomen tijdens het communiceren:

• Kijk de persoon aan, maak oogcontact

• Articuleer goed, dat kan hij beter ‘lezen’

• Gebruik korte zinnen

• Hanteer een eenvoudig taalgebruik

• Gebruik geen beeldspraak

• Observeer de reactie van de slechthorende werknemer, let vooral op gelaatsuitdrukkingen en lichaamstaal.

• Wees bedacht op verkeerde interpretaties: een knikje hoeft niet altijd te betekenen: “ik ben het ermee eens”, “of ik begrijp het”

• Spreek niet te snel, maar overdrijf niet

• Schreeuw nooit

Wanneer een werknemer deelneemt aan plenaire bijeenkomsten kan de werkgever met eenvoudige aanwijzingen er voor zorgen dat ook deze werknemer de sprekers goed kan volgen. We geven u hiervoor een aantal tips.

Een aantal tips:

• Geef de werknemer een plaats waar hij u goed kan zien. Hij leest uw woorden via uw mondbeeld;
• Zorg voor goed licht, uw lipbewegingen zijn dan goed te zien;

• Ondersteun uw verhaal met visuele hulpmiddelen, dat maakt het volgen van het verhaal gemakkelijker;

• Beweeg niet extreem naar alle kanten tijdens uw verhaal;

• Ga niet lopen, dan bent u niet meer te volgen;

• Probeert u zo goed mogelijk te articuleren;

• Hou uw hand niet voor uw mond, uw lippen zijn dan niet meer te lezen;

• Spreek Algemeen Nederlands. Een dialect geeft een ander mondbeeld;

• Vermijd moeilijke woorden en complexe zinnen;

• Als u met meerdere sprekers bent, spreekt u alstublieft niet door elkaar, de werknemer volgt één persoon tegelijk;

• Als toevoeging op het gebruik van een microfoon, kan ook een ringleiding worden aangesloten.

24 Uitvoeren van werkzaamheden

Het feitelijk kunnen uitvoeren van de functiegebonden werkzaamheden is de essentie van de zaak voor een werkgever:

• Gebruiken van de handen

• Computer bedienen

• Apparaten bedienen

• Telefoon gebruiken

• Reiken, duwen en trekken van voorwerpen

• Tillen van voorwerpen

• Veranderen van een bepaalde lichaamshouding

• Langdurig zitten tijdens het werk

• Langdurig staan tijdens het werk

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

Het bedienen van apparaten is relevant in relatie tot de uitvoering van werkzaamheden. Indien de werknemer bij de bediening van apparaten op geluiden moet reageren, levert dit wellicht problemen op. Soms impliceert dit dat de werknemer de taken aan het apparaat niet kan uitvoeren. Soms kunnen creatieve oplossingen worden bedacht om apparaten toegankelijk te maken voor de werknemer.

De werknemer heeft vanwege zijn slechthorendheid waarschijnlijk al voor veel situaties creatieve oplossingen moeten verzinnen. Wellicht dat hij ook hiervoor goede ideeën heeft. Overleg is aan te raden.

Wellicht in tegenstelling tot wat een werkgever verwacht, vormt het telefoneren voor de werknemer geen probleem. Telefoneren met hoortoestel is vaak goed mogelijk. Het vereist wat handigheid om het toestel bij de hoorn te houden zonder dat het gaat rondzingen, maar veel hoortoestelgebruikers kunnen hiermee uit de voeten. Een flitsbel helpt om de werknemer het binnenkomende signaal waar te nemen. Wanneer de telefoon gaat, flitst de bel kort en fel tot de telefoon wordt opgenomen. De andere aspecten van het uitvoeren van werkzaamheden zijn niet relevant in relatie tot de gevolgen van de slechthorendheid voor het werk.

25 Werken op bepaalde tijden

Werken op bepaalde tijden heeft betrekking op:

• Het aantal uren werken per dag

• Het aantal uren werken per week

• Allerlei andere aspecten in relatie tot werktijden

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

De werknemer is niet gehinderd in het aantal uren werken op een dag of per week.

26 Mobiliteit

Mobiliteit heeft in dit verband betrekking op de volgende activiteiten:

• Zich binnen en buiten verplaatsen

• Lopen tijdens het werk

• Trappenlopen

• Gebruiken van vervoermiddelen

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

In dit verband is alleen het reizen voor het werk een enigszins relevant aandachtspunt, in de overige activiteiten functioneert de werknemer niet anders dan zijn horende collega’s. Slechthorende mensen hebben over het algemeen geen problemen met reizen. Zij kunnen bijvoorbeeld zonder problemen auto rijden.

Slechthorende mensen zijn bijzonder visueel ingesteld; wat ze niet “horen zien ze bij wijze van spreken wel”. Het geluid van een sirene gaat aan hen voorbij maar door de reacties van andere weggebruikers hebben ze vlug in de gaten wat er gebeurt. Er is in principe geen enkel probleem voor een slechthorende werknemer om zich met het openbaar vervoer te verplaatsen. Een probleem doet zich wel voor op perrons waar de werknemer de omroepinstallatie niet kan horen. Voor de werknemer kan dit een probleem zijn.

27 Consequenties van slechthorendheid voor de werkomgeving

In een goed aangepaste omgeving wordt een handicap volkomen anders ervaren dan in een slecht aangepaste omgeving. De mate van iemands handicap wordt sterk beïnvloed door de omstandigheden en dus ook de werkomgeving.

Als een werkgever een werknemer die slechthorend is in dienst heeft of neemt, kan hij daar op inspelen door met een aantal aspecten rekeningen te houden.

We noemen de meest belangrijke:

• Bereikbaarheid en toegankelijkheid van het gebouw

• Het gebruik van hulpmiddelen en technologie

• Financiën en wettelijke regelingen

• Omgevingsfactoren

Fysieke, bouwkundige aanpassingen en hulpmiddelen spelen over het algemeen geen rol van betekenis. Een omgeving waar eenieder zich goed kan oriënteren en een prikkelarme werkplek zijn punten van aandacht.

 Toegankelijkheid van het gebouw

De toegankelijkheid van de werkomgeving voor de werknemers kan in brede zin worden opgevat. We geven u de meest relevante elementen die behoren tot de toegankelijkheid van de werkomgeving.

Bereiken van het gebouw

•    Bereikbaarheid met het openbaar vervoer;

•    Duidelijke en begrijpelijke bewegwijzering buiten;

•    Duidelijkheid over waar de deur/entree zich bevindt;

•    Toegang tot/gebruik van het gebouw;

•    Duidelijkheid over positionering van bel, intercom, postbus;

•    Duidelijke route naar ontvangst of receptie;

•    Goede bewegwijzering binnen.

Is dit aspect relevant voor een slechthorende werknemer ?

Voor slechthorende mensen worden slechts enkele eisen aan een gebouw gesteld. Deze hebben voornamelijk met het overbrengen van een centrale boodschap te maken indien de werkgever daarvoor gebruik maakt van geluidsapparatuur.

Indien het bedrijf gebruik maakt van een intercom om personeelsleden een boodschap mee te delen kan een slechthorende werknemer moeite hebben om dit te verstaan. De werkgever kan aan een directe collega vragen om de boodschap aan de slechthorende collega door te geven. Men kan ook overwegen om de slechthorende werknemer via een SMS bericht in te lichten.

Indien men gebruik maakt van een sirene om personeelsleden een boodschap mee te delen, kan de werknemer deze niet horen. Om dit op te lossen kan men op de kamer of de ruimte waar de slechthorende werknemer werkzaam is, een flitsbel installeren die tegelijkertijd afgaat. Zeker in noodsituaties mag niets aan het toeval worden overgelaten.

In grotere bijeenkomstruimtes, zoals vergaderzalen of personeelsruimtes kunnen werkgevers de geluidsontvangst van de werknemer verbeteren door gebruik te maken van een ringleidingsysteem. Dit is een systeem dat is bedoeld om het geluidssignaal van gehoorapparaatdragers te verbeteren.

Het gebruik van hulpmiddelen en technologie

Onder hulpmiddelen en technologie verstaan we de ‘niet gebouwgebonden’ producten ter ondersteuning van de uitvoering van het werk van de werknemers in een organisatie.

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

Hulpmiddelen en technologie zijn van belang voor mensen die slechthorend zijn. Dit wil niet zeggen dat mensen die slechthorend zijn grootverbruikers van hulpmiddelen zijn.Doorgaans gaan verstrekte hulpmiddelen jaren mee. Normaal gesproken worden alle hulpmiddelen die noodzakelijk zijn in kader van het werk vergoed.

We geven u enkele voorbeelden:

• Systemen die op geluidsapparatuur, zoals computer, vaste en mobiele telefoon kunnen worden aangesloten om het geluid te verbeteren.

• Systemen om het geluid in een ruimte te verbeteren zodat het communiceren in een groep, tijdens een vergadering of voordracht wordt verbeterd.

• Hulpmiddelen die geluid van bijvoorbeeld de telefoon, de deurbel of een brandalarm kunnen omzetten in lichtsignalen of in trillingen.

• Spraakinvoersoftware die spraak omzet naar tekst. Deze software is weliswaar beschikbaar maar is nog erg sprekersafhankelijk en het gebruiken ervan moet met de nodige inspanning worden getraind. Deze systemen zijn nog niet breed inzetbaar maar hebben veel toekomst.

Omgevingsfactoren

Werknemers voeren hun werkzaamheden uit in een bepaalde werkomgeving en kunnen door deze omgeving worden beïnvloed in de uitvoering van hun werk. Denk daarbij aan de volgende elementen.

• Temperatuur

• Vochtigheidsgraad

• Seizoensinvloeden

• Lichtsterkte
• Geluidssterkte

• Trillingen

Is het relevant voor een slechthorende werknemer?

De gevolgen van de slechthorendheid van de werknemer hebben geen relatie tot de fysieke omgevingselementen. Dit aspect is dus niet relevant in algemene zin. Afhankelijk van de individuele werknemer kan dit natuurlijk altijd een rol spelen.

3 Aandachtpunten – checklist voor werkgevers 

  •  Kan de kandidaat zelf aangeven welke hulpmiddelen, aanpassingen of voorzieningen nodig zijn voor de beoogde functie?
  •   Vormt het lezen een aandachtspunt?
  •   Vormt het samenwerken met anderen een aandachtspunt?
  • Heeft de werknemer veel contact met klanten?
  •   Dienen apparaten aangepast te worden en/of dient de vaste en/of mobiele telefoon aangepast te worden?
  •   Dient de werknemer veel te reizen voor het werk en is dit een aandachtspunt?
  • Is het beveiligingssysteem ingesteld op slechthorende mensen?
  • Is er een ringleiding of een andere soortgelijke aanpassing in die ruimtes waar personeel samenkomt?

Bronnen:

http://www.werkenmeteenbeperking.nl/download_werkgevers.php – Brochure Slechthorend

logo steunpunt hoge resolutie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: