Doof

In dit dossier krijg je informatie over doofheid en de betekenis ervan voor het uitvoeren van werkzaamheden. We belichten tevens een aantal zaken in verband met de “ideale” werkomgeving van een dove werknemer.
In dit dossier krijg je informatie over doofheid en de betekenis ervan voor het uitvoeren van werkzaamheden. We belichten tevens een aantal zaken in verband met de “ideale” werkomgeving van een dove werknemer.

INHOUD

1 Wat is doofheid?

2 Wat is plotsdoofheid?

3 Communicatie

4 Doofheid en Arbeid

5 Relevante organisaties

1 Wat is doofheid?

Een dove werknemer hoort NIETS! Dove mensen communiceren door middel van gebarentaal. Dit is een echte taal, net als Portugees of Italiaans.
Je hebt enerzijds doven die doof geboren zijn of die op zeer jonge leeftijd doof zijn geworden (nog voor ze hebben leren praten). Anderzijds heb je doven die dat pas op latere leeftijd zijn geworden (na het zesde levensjaar) en die dus al konden praten op het moment dat ze doof werden. Voor deze mensen is het Nederlands de ‘natuurlijke’ moedertaal. Voor de eerste groep is dat vaak de Vlaamse Gebarentaal. Deze groep heeft een eigen dovencultuur die samenhangt met gebarentaal.
Gewone taal levert vaak problemen op voor personen die doof geboren zijn. Dit komt doordat men nooit met gesproken taal werd geconfronteerd.

Er wordt door deze groep mensen vooral gebarentaal gesproken. Eenvoudig schriftelijk taalgebruik is dan ook belangrijk en dit ondanks het feit dat er niets schort aan de algemene intelligentie van dove personen.
Veel van deze mensen ervaren hun doofheid eigenlijk niet eens als een echte handicap. Dit in tegenstelling tot personen die op latere leeftijd doof werden. Zij ervaren hun doofheid vaker wel als een zware handicap. Zij maken ook meer gebruik van gesproken taal om te communiceren.

2. Wat is plotsdoofheid?

Mensen kunnen ook soms ‘plotsdoof’ worden. Dit is het in relatief korte tijd doof worden, bijvoorbeeld ten gevolge van een ziekte, virusinfectie, verkeersongeval, lawaai,… Vaak is de eigenlijke oorzaak van de ‘plotsdoofheid’ onbekend. Door ‘plotsdoofheid’ worden mensen als het ware afgesloten van de wereld. Ze kunnen niet meer communiceren op de manier die ze gewoon waren.
Het verwerken van en leren omgaan met die doofheid kost uiteraard tijd. Niet alleen voor de plotsdove maar ook voor de mensen in zijn of haar omgeving. Er is veel geduld van beide kanten nodig, zeker in de beginfase. Plotsdoven moeten opnieuw leren communiceren: gebarentaal leren, leren liplezen,… De plotsdoofheid kan ook gevolgen hebben voor de werksituatie.

3 Communicatie

Dove mensen kunnen tegenwoordig gemakkelijk met elkaar communiceren door middel van e-mail en instant messenger. Vroeger kon dat alleen met fax en speciale teksttelefoon. Ook Sms-berichten zijn een populair communicatiemiddel. Communiceren middels gebarentaal kan nu ook via webcams en beeldtelefoons.

4 Doofheid & arbeid

Doofheid heeft gevolgen voor het uitvoeren van werkzaamheden.
We onderscheiden een aantal dingen die werknemers doen in een normale werksituatie:
•    Persoonlijk functioneren.
•    Sociaal functioneren.
•    Communiceren.
•    Uitvoeren van taken.
•    Werken op bepaalde tijden.
•    Mobiel zijn.
We splitsen deze ‘activiteiten’ verder op in een aantal onderdelen. Per onderdeel gaan we bepalen of de beperkingen van de dove werknemer gevolgen hebben voor de werksituatie. Waar dat mogelijk is, reiken we oplossingen aan.

Persoonlijk functioneren

We bekijken volgende relevante aspecten van het persoonlijk functioneren:
•    Concentratie en aandacht.
•    Herinneren.
•    Inzicht.
•    Tempo.
•    Zelfstandigheid en zelfredzaamheid.
Doofheid heeft geen invloed op concentratie en aandacht, herinneren en inzicht.
Afhankelijk van de inhoud van het werk kan het tempo wel een aandachtspunt vormen. Wanneer de taakuitvoering veel overleg vraagt of wanneer er veel moet gelezen worden, kan dit problemen opleveren voor een dove werknemer. De taakuitvoering zal dan meer tijd kosten.
Qua zelfstandigheid en zelfredzaamheid zien we geen relevante verschillen met de gemiddelde andere werknemers.

Sociaal functioneren

We bekijken volgende relevante aspecten van het sociaal functioneren:
•    Omgaan met collega’s en leidinggevenden.
•    Omgaan met klanten.
•    Sociale omgang tijdens of rondom het werk (bijvoorbeeld bedrijfsuitjes).
In de sociale omgang met collega’s speelt de doofheid van de werknemer in principe geen rol. Toch kan die doofheid ergernis opwekken. Sommige collega’s hebben misschien weinig begrip voor de beperking van deze persoon. Zij zullen misschien vrij snel ongeduldig of geïrriteerd reageren.
Een werkgever mag zijn werknemers daar gerust op aanspreken. Hij kan hen vragen om op een positieve manier naar oplossingen te zoeken.
Een dove werknemer die bij een klant op bezoek gaat behoort zeker tot de mogelijkheden. Een werkgever kan ervoor kiezen om die klant op voorhand op de hoogte te brengen van de doofheid van zijn bezoeker. Een onverwacht contact met een persoon met beperkingen wordt immers vaak als confronterend ervaren. Ook de dove werknemer zelf, kan de klant op de hoogte brengen, bijvoorbeeld via e-mail.
De dove werknemer kan ook onverwacht bezoek krijgen op het werk. Dergelijk bezoek kan meestal zonder problemen plaatsvinden. De werknemer in kwestie kan dit bezoek meestal zelf in goede banen leiden. Eventueel kan men de bezoeker ook een lijstje geven met enkele nuttige (communicatie)tips.

Een laatste puntje betreft de werkgerelateerde sociale uitjes, bijvoorbeeld een borrel na het werk, een personeelsfeestje, … De organisator van dit soort zaken kiest best iets dat ook prettig is voor de werknemer die doof is. Een jaarlijks concertbezoek is bijvoorbeeld een povere keuze …
•    Roepen naar iemand die doof is heeft weinig zin. Zorg dat hij je kan zien en geef met een handgebaar aan dat je iets wil communiceren, of geef bijvoorbeeld een tikje op zijn schouder.
•    Roep niet allemaal door elkaar tijdens een vergadering. Geef aan dat je het woord wil nemen middels een gebaar en zeg dan wat je wil zeggen.
•    Ga recht tegenover je dove collega zitten voor een tweegesprek. Zo kan hij je lippen goed zien.

Communiceren

We bekijken volgende relevante aspecten van communicatie:
•    Zien, horen en spreken.
•    Lezen en schrijven.
•    Samenwerken met collega’s aan een taak of opdracht.
•    Overleggen met één collega en overleg in groepsverband.
•    Deelname aan bijeenkomsten.

We bekijken hier ook het begrijpen van boodschappen en symbolen en het begrijpen en volgen van gebruiksaanwijzingen. Ook dit zijn vormen van communicatie.
Dove werknemers hebben moeite met spreken. Communiceren middels spraak is dus niet evident. Zij zullen schriftelijke communicatie prefereren.

Er zijn heel veel mogelijkheden om je schriftelijk uit te drukken. Met pen en papier, door middel van e-mail, met sms-berichten, enzovoort. Er is bijvoorbeeld ook een speciaal hiervoor ontwikkeld hulpmiddel: een communicator (een spraakvervanger).

Ook beperkingen inzake lezen kunnen gevolgen hebben in de werksituatie.
Mensen die doof zijn, hanteren vaak eenvoudige taal. Door hun auditieve beperking is er geen automatische aanvulling van woordenschat. Bij horenden is dat wel het geval. Hierdoor kan lezen moeilijkheden opleveren. Eenvoudige zinnen zonder moeilijke woorden zijn aanbevolen. Beeldspraak wordt beter vermeden. Dove werknemers kunnen zich wel verdiepen in de bedrijfstaal. Specifiek vaktechnisch jargon kennen ze uiteraard vaak al van tijdens hun opleiding.

In het samenwerken met collega’s aan een bepaalde opdracht zijn de beperkingen qua spreken en qua horen van belang.
We geven een aantal tips over de beste manier om gezamenlijk te overleggen.
Eerst een paar vuistregels, altijd in acht te nemen tijdens het communiceren:
•    Kijk de persoon aan, maak oogcontact.
•    Articuleer goed, dat maakt liplezen gemakkelijker.
•    Korte zinnen! Geen complexe zinnen.
•    Eenvoudig taalgebruik!
•    Geen beeldspraak.
•    Kijk goed naar de reacties van je dove gesprekspartner. Let vooral op zijn/haar gelaatsuitdrukking en lichaamstaal.
•    Pas op voor verkeerde interpretaties. Een knikje betekent niet altijd: “Ik ben het met je eens.” of “Ik begrijp het.”.
•    Spreek niet te snel. Overdreven traag spreken hoeft ook weer niet.
•    Schreeuw niet!
Een aantal tips om er voor te zorgen dat dove werknemers ook tijdens vergaderingen de sprekers goed kunnen volgen:
•    Geef hun een plaats vanwaar ze de anderen goed kunnen zien. Ga niet naast hen zitten indien mogelijk.
•    Zorg voor goed licht zodat lipbewegingen goed te zien zijn.
•    Verhalen worden best visueel ondersteund, dat maakt het volgen ervan gemakkelijker.
•    De sprekers lopen best niet rond want dan wordt volgen moeilijk.
•    Sprekers mogen hun handen niet voor hun mond houden tijdens het spreken, want dan zijn hun lippen niet meer zichtbaar.
•    Algemeen Nederlands! Dialecten geven een ander mondbeeld.
•    Meerdere sprekers? Praat niet door mekaar! Een dove werknemer kan maar één persoon tegelijk volgen.

Er kan ook gebruik gemaakt worden van een doventolk. Meer informatie: http://vdab.be/personenmeteenhandicap/doventolken.shtml. Vanaf 1 januari 2008 wordt de VDAB bevoegd voor de bijstand van tolkuren in arbeidssituaties. Dit betekent dat vanaf dan alle aanvragen voor tolkuren in de arbeidssituatie aangevraagd moeten worden bij de VDAB. Tolkuren in de leefsituatie moeten nog steeds aangevraagd worden via het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap. In de toekomst volgt er nog een dossier specifiek rond tolkuren op de werkvloer.

Uitvoering van werk

Het feitelijk kunnen uitvoeren van de functiegebonden taken is uiteraard van essentieel belang. Volgende zaken zijn daarbij vaak van belang:
•    Gebruik van de handen.
•    Een computer gebruiken.
•    Apparaten bedienen.
•    Gebruik maken van een telefoon.
•    Het aanreiken en duwen van voorwerpen en het trekken aan voorwerpen.
•    Het tillen van voorwerpen.
•    Het veranderen van lichaamshouding.
•    Langdurig zitten tijdens het werk.
•    Langdurig staan tijdens het werk.

Het bedienen van apparaten verdient hier in elk geval aandacht. De doofheid van een werknemer kan hier bepaalde moeilijkheden opleveren.
Bijvoorbeeld als die werknemer moet reageren op geluiden bij de bediening van één of ander toestel. Soms impliceert dit dat hij of zij niet zal kunnen werken met dat apparaat. Vaak behoren ook creatieve oplossingen tot de mogelijkheden. Eventueel kunnen die zelfs worden bekostigd door de VDAB (arbeidspostaanpassing). Overleg met de werknemer is aangewezen. Misschien kan deze zelfs aangepast arbeidsgereedschap vragen aan de VDAB. Meer informatie vind je in het dossier ‘Arbeidsgereedschap en –kledij’ op onze website.
Gewone telefonische communicatie behoort uiteraard ook niet tot de mogelijkheden. Een dove werknemer kan bijvoorbeeld wel gebruik maken van een teksttelefoon (beeldscherm, toetsenbord en een klein kastje). Het communiceren verloopt dan door middel van getypte tekst. Een nadeel is wel dat rechtstreekse communicatie alleen mogelijk is als de gesprekspartner ook een teksttelefoon heeft. Een teksttelefoon is handig als er veelvuldige contacten zijn met bijvoorbeeld bepaalde vaste leveranciers of klanten.

Werken op bepaalde tijden
De doofheid van een werknemer zorgt niet voor beperkingen op dit vlak.

Mobiliteit
Mobiliteit heeft in dit verband betrekking op:
•    Zich verplaatsen, binnen en buiten.
•    Lopen tijdens het werk.
•    Trappenlopen.
•    Gebruiken van vervoermiddelen.

Hier is eigenlijk alleen het reizen voor het werk een enigszins relevant aandachtspunt. Wat de overige zaken betreft functioneert de dove werknemer niet anders dan zijn horende collega’s.
Dove personen hebben over het algemeen geen problemen met reizen. Ze kunnen zonder problemen auto rijden. Wat ze niet horen, “zien” ze wel! Bijvoorbeeld het geluid van een sirene. Ze horen de sirene niet maar ze zien aan de reacties van de andere weggebruikers snel dat er iets gaande is. Ook het gebruik van het openbaar vervoer is in principe mogelijk zonder problemen. Iemand die doof is hoort wel niets van wat omgeroepen wordt in een station. Uiteraard zijn er ook vaak schermen waarop mededelingen worden gedaan. Er zijn echter niet altijd schermen op plaatsen waar treinen halt houden.

5 Relevante Organisaties
Fevlado vzw (Federatie voor Vlaamse Dovenorganisaties)
Coupure Rechts 314
9000 Gent
Tel.: 09 224 46 76
Fax: 09 329 07 47
Email: info@fevlado.be
website: http://www.fevlado.be

Bronnen:

http://www.werkenmeteenbeperking.nl/download_werkgevers.php – Brochure Doof

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: